كفر حاصل آمد و از جنّت محروم ماند و داخل در دوزخ گرديد ؛ و حديث « البخيل لا يدخل الجنّة و لو كان مؤمنا » « 19 » نيز وارد است . و محتمل است كه مقصود از رياء در حديث ، رياء در اصول عقايد باشد كه نفاق در ايمان به توحيد و نبوّت و ولايت است ؛ مثل منافقين اهل اسلام از خلفاء جور و متابعين آنها ، يا رياء در طاعات باشد به وضعى كه آخرالامر مؤدّى به كفر شود و موجب حرمان از جنّت گردد ؛ چنان‌كه از حضرت صادق ص مروىّ است كه حضرت رسول ص فرمود كه : « مىآيد بر مردم زمانى كه خبيث مىشود باطن‌هاى ايشان ، و نيكو مىنمايند ظاهرهاى خود را به سبب طمع داشتن در دنيا ، اراده ندارند به نيكوكارى ظاهر رحمت پروردگار را ، مىباشد دين ايشان ريائى كه داخل نمىشود قلوب ايشان را خوف حقّ تعالى ، و فرومىگيردشان عقاب الهى ؛ پس دعا مىنمايند دعاى شخص غريق و اجابت نمىشود دعاى ايشان » . مصيبت سيم از براى منافقين كه رياء آنها در اصول عقايد است از توحيد و نبوّت و ولايت ، دخول در نار است ؛ كما قال اللّه تعالى : إِنَّ الْمُنافِقِينَ فِي الدَّرْكِ الْأَسْفَلِ مِنَ النَّارِ « 20 » ، يُخادِعُونَ اللَّهَ وَ الَّذِينَ آمَنُوا « 21 » : الآية . و نفاق در عقايد اصول دين را رياء محض نامند ؛ و ثمر آن ، كفر است و نتيجه‌اش خلود در نار است . امّا رياء مشوب ، رياء در اعمال و طاعات فروعيّه است ؛ كه مقصود از رياء در عمل ، نفع دنيا و آخرت است و ثمرهء آن شرك خفى است و معالجهء آن به اخلاص

--> ( 19 ) - بخيل به بهشت داخل نشود اگرچه مؤمن باشد : ( لا يدخل الجنّة بخيل . . . ) : « تحف العقول » : 390 ، « مجموعهء ورّام » 1 : 179 و 206 ، « بحار الانوار » 1 : 142 ، 78 : 305 ، « مستدرك الوسائل » 7 : حديث 7512 - 5 و حديث 8118 - 2 ، 15 : 17963 - 5 ( 20 ) - به منهج حاضر ، صفحهء 160 رجوع شود . ( 21 ) - به منهج حاضر ، صفحهء 156 رجوع شود .